• Deinstytucjonalizacja jest o jakości naszego życia. Deinstytucjonalizacja dotyczy tego, jak bardzo niezależni i niezależne będziemy.

    Deinstytucjonalizacja jest o każdym i każdej z nas, o naszych bliskich, przyjaciołach, sąsiadach.

    Do 2 listopada 2021 r. trwały konsultacje dokumentu przedłożonego przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

  • Deinstytucjonalizacja (DI), czyli co?

    Nasza wizja

    Proces

    Proces rozwoju w obrębie społeczności lokalnej zindywidualizowanych usług, w tym usług profilaktycznych, które mają ograniczyć konieczność opieki instytucjonalnej, a także proces przeniesienia zasobów ze stacjonarnych zakładów opieki długoterminowej na poczet nowych usług środowiskowych w społeczności lokalnej, jak najbliżej ludzi i dla ludzi.

    Zmiana roli instytucji

    W tym procesie chodzi o zmianę sposobu działania instytucji, żeby jak najlepiej służyły ludziom i to nie tylko jakimś innym ludziom, ale także nam samym - Tobie. Starzejemy się my, nasi rodzice, bliscy, tracimy siły, sprawność. Możemy za chwilę potrzebować pomocy.

    Kogo dotyczy

    W dłuższej albo krótszej perspektywie - każdego i każdej z nas, naszych bliskich, sąsiadów oraz określonych grup osób, które już teraz potrzebują lub będą potrzebować wsparcia w rozpoczęciu albo powrocie do jak najbardziej niezależnego życia: osób z niepełnosprawnościami, osób z problemami zdrowia psychicznego (w tym chorujących psychicznie), osób w kryzysie bezdomności, osób przebywających w pieczy zastępczej i innych instytucjach całodobowych dla dzieci.

     

  • Kontekst

     

    Dlaczego to jest ważne?

    Deinstytucjonalizacja dotyczy lub będzie dotyczyć każdego i każdej z nas. To proces, w którym zdecyduje się, ile prawa do niezależnego życia będziemy mieli, jeśli będziemy potrzebowali skorzystać z usług społecznych. To proces, który z uwagi na zmiany demograficzne, kwestie zdrowotne, czy wreszcie zmiany świadomości na rzecz bezpiecznego i niezależnego życia, jest po prostu nieunikniony.

     

    Dlatego kilkadziesiąt osób reprezentujących organizacje obywatelskie i instytucje odpowiedzialne za kształt polityki społecznej w regionach włączyło się w pracę nad Strategią deinstytucjonalizacji usług w Polsce i Mapą drogową jej wdrażania.

    Zaangażowaliśmy się

    Strategia miała być tworzona partycypacyjnie, co obiecywali decydenci zapraszający nas do współpracy. Pracowaliśmy przez osiemnaście miesięcy, w pięciu tematycznych grupach roboczych. Dyskutowaliśmy, spieraliśmy się, szukaliśmy kompromisu. Wszystko po to, żeby wypracować strategię kompletną, odważną, ale realną do realizacji, co pokazaliśmy w mapie drogowej jej wdrażania do 2023 r..

     

    Wielokrotnie podczas pracy mieliśmy poczucie, że zainteresowanie strony rządowej jest niewystarczające. Mówiliśmy o tym głośno i publicznie, ale zdecydowaliśmy się nie zawieszać prac. Wypracowany dokument przekazaliśmy decydentom w kwietniu 2021.

     

    Apelujemy!

    Nie przewidywaliśmy wtedy, że blisko osiemnaście miesięcy wspólnych prac nad kluczowym dokumentem związanym z procesem deinstytucjonalizacji usług społecznych zakończy się wybraniem tylko niektórych zaproponowanych elementów i przedstawieniem zupełnie innego materiału pozbawionego konkretów i precyzji, który MRiPS przedstawiło w ramach prekonsultacji, które były ogłoszone w czerwcu 2021 r.

     

    Dlatego zdecydowaliśmy się uruchomić tę stronę. Publikujemy na niej Strategię wypracowaną przez organizacje społeczne, samorządy regionalne (ROPS), przedstawicieli podmiotów prowadzących domy pomocy społecznej, hospicja, placówki opiekuńczo-wychowawcze czy domy dla osób w kryzysie bezdomności oraz przedstawicieli MRiPS i innych resortów.

  • Dlaczego to jest ważne?

    Z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że każdy i każda z nas będzie za chwilę albo za jakiś czas potrzebował / potrzebowała wsparcia i dlatego dyskusja o ramach deinstytucjonalizacji jest de facto dyskusją o nas samych, o godności, niezależności i jakości życia nas wszystkich.

    Decyzje podjęte dziś wpłyną na to, jak będzie wyglądała nasza przyszłość. Już teraz co szósty Polak lub Polka ma 65 lat. W 2050 r. co trzecia osoba w Polsce będzie powyżej 65. roku życia.

    Zastanawialiście się jak i gdzie chcecie spędzić resztę życia jako osoby starsze? W instytucji, np. typu dom pomocy społecznej, czy u siebie - w swoim domu/mieszkaniu z odpowiednim, zidywidualizowanym wsparciem?

    Czy będziemy mieli prawo wyboru jak chcemy żyć?

  • Strategia deinstytucjonalizacji

    Kalendarium

    październik - listopad 2021

    4 października 2o21 r. rozpoczęły się konsultacje publiczne dokumentu przedłożonego przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, pod nazwą: „Strategia rozwoju usług społecznych, polityka publiczna na lata 2021–2035”. Dokument i szczegółowe informację o konsultacjach można znaleźć na stronie MRiPS. Poznaj stanowisko środowiska organizacji społecznych i weź udział w konsultacjach, które trwają do 2 listopada.

    12 października 2021 r. odbyło się posiedzenie sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny poświęcone wysłuchaniu informacji Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na temat opracowywanej strategii deinstytucjonalizacji, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii prac nad nią, jej założeniami, stanem uwzględnienia uwag organizacji, ekspertów i głosów społecznych, środków które rząd planuje przeznaczyć na jej realizację, a także ramami czasowymi jej wdrażania i osiągania poszczególnych celów we wszystkich obszarach. W posiedzeniu Komisji uczestniczyli także przedstawiciele strony społecznej. Nagranie posiedzenia jest dostępne na stronie Sejmu RP.

    czerwiec 2021

    25 czerwca 2021 r. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej przedstawiło do prekonosultacji swoją propozycję (jeszcze nie skonsultowaną wewnątrz ministerstwa), zasadniczo różniącą się od przedstawianej przez nas wersji dokumentu z końca kwietnia. To, co zobaczyliśmy w propozycji rządowej powoduje rozgoryczenie i zniechęcenie. Do tej pory wskazywaliśmy na partycypacyjną formułę działania i przygotowywania propozycji strategii, na partnerskie podejście i wzajemne słuchanie się. Otrzymaliśmy produkt, w którym widać wiele inspiracji z naszych prac, jednak zostały one przetworzone w taki sposób, który czyni ten dokument niespójnym i w praktyce niemożliwym do zrealizowania.

    styczeń - kwiecień 2021

     

    Minister Rodziny i Polityki Społecznej Marlena Maląg powołała zespół zadaniowy do spraw opracowania strategii kierowany przez ministra Pawła Wdówika. W lutym Prezydent RP Andrzej Duda, uznając wagę sprawy, zwołał Forum Deinstytucjonalizacji. Wspólna praca zaowocowała przedstawieniem 30 kwietnia 2021 r. dokumentu. „Usługi społeczne i zdrowotne na rzecz niezależnego i bezpiecznego życia. Strategia deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce 2021-2035”. Ponadto przygotowano operacyjną mapę drogową działań na okres 2021-2023.

     

    luty - grudzień 2020

    Blisko stu przedstawicieli organizacji obywatelskich oraz samorządów regionalnych i lokalnych postanowiło, wspólnie z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej, przystąpić do prac przygotowujących dokument o charakterze strategicznym, ale jednocześnie na tyle skonkretyzowanym, by tworzył mapę drogową zmian systemowych. Wspólnie zaproponowaliśmy zmiany w zakresie: wsparcia rodzin, rozwoju wsparcia środowiskowego, mieszkalnictwa, instytucji całodobowych, oraz sposobu zarządzania zmianami strukturalnymi i finansowymi, tak by najpóźniej do 2035 r. zapewnić każdej osobie potrzebującej wsparcia z powodów społecznych. W sierpniu 2020 r. wspólnie wstąpiliśmy do Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Zdrowia i Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej o uspójnienie prac rządowych. W listopadzie 2020 r. wystąpiliśmy do Prezydenta RP i Prezesa Rady Ministrów o przyspieszenie i skonkretyzowanie wspólnych prac.

  • Potrzebna jest zmiana

    Niezależne życie polega na tym, że to Ty decydujesz...

    z kim chcesz mieszkać, jaki chcesz mieć kolor firanek i czy chcesz mieć psa lub kota, kogo chcesz u siebie przyjąć i czy możesz przyjść do domu o godzinie, o której chciałbyś.

    Każda z tych podstawowych rzeczy, o której człowiek powinien móc sam decydować, jest w instytucji trudniejsza do wyegzekwowania, a czasem po prostu zanegowana. Dlatego potrzebna jest poważna zmiana - określamy ją jako deinstytucjonalizację.

  • Co budzi nasze zastrzeżenia

    w dokumencie zaprezentowanym przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej?

    Niejasny zakres

    Dokument wskazuje, że dotyczy wyłącznie usług społecznych, podczas gdy w jego treści pojawiają się również usługi zdrowotne (co jest jak najbardziej zasadne i istotne). Nie wiadomo jednak, czy jest to całość działań, czy też przypadkowy wybór zakresu usług.

    Niekonsekwencja

    Język użyty w dokumencie jest niekonsekwentny, miejscami archaiczny. Dziś już nie mówimy o "osobach zależnych" (wskazuje na to m.in. Strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030), zaś proponowane w strategii niezależne życie w istocie sprowadza się do opieki. Jest to więc cofanie się do czasów, kiedy pomoc społeczna nazywana była opieką społeczną.

    Brak spojrzenia problemowego

    Zbudowanie całego dokumentu nie problemowo – jak proponowaliśmy – ale w oparciu o grupy docelowe, co powoduje powielanie podobnych kwestii np. koordynacja czy mieszkalnictwo. Pojawiają się różne pojęcia i wskaźniki – np. raz są to mieszkania wspomagane, raz chronione treningowe. W przypadku usamodzielnianej młodzieży do 2040 r. ma być stworzonych jedynie 120 mieszkań treningowych (!), a w przypadku osób w kryzysie bezdomności 2500 (choć nie wiadomo skąd pojawia się wskaźnik dotyczący funkcjonujących obecnie aż 1500 takich mieszkań dedykowanych dla tej grupy osób). Otóż w trakcie naszych prac uznaliśmy za niezwykle istotne znalezienie wspólnego mianownika i wspólnego sposobu finansowania, a nie rozproszenia sektorowych czy departamentalnych działań, jak zostało to obecnie zaproponowane.

    Zbyt ogólne podejście

    Zbyt ogólne podejście do wielu problemów, co w istocie uniemożliwia poznanie intencji autorów. Połączono różne elementy z dotychczasowych prac nad strategią uzupełniając je nowymi, które nie do końca pasują do pozostałych. Z wykazu wskaźników widać kilka etapów, np. 2025 i 2030 w pojedynczych zadaniach, podczas gdy zdecydowana większość jest określona na 2040 r.

    Brak precyzyjnego harmonogramu

    Brak sprecyzowanego harmonogramu. Najbardziej konkretnie zaplanowano działania na 2023 i 2025 r. - związane są one z projektem MRiPS „Opracowanie i pilotażowe wdrożenie mechanizmów i planów deinstytucjonalizacji usług społecznych" w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020. Każde działanie w Strategii powinno być opisane w sposób, który pozwoli, w najbliższych latach, zaplanować działania wszystkim zainteresowanym podmiotom (m.in. administracji publicznej, Ośrodkom Pomocy Społecznej, Regionalnym Ośrodkom Polityki Społecznej, organizacjom pozarządowym).

    Rozbieżności pomiędzy diagnozą i planowanymi działaniami

    Rozbieżności pomiędzy diagnozą i planowanymi działaniami. Słusznie wskazano – co też bardzo mocno akcentowaliśmy – że duża cześć osób wymagających wsparcia znajduje się w rodzinach. Oznacza to potrzebę budowy systemu wsparcia dla rodzin. Tymczasem proponuje się nieobjaśnione "uzawodowienie opiekunów", co zapewne dotyczy osób niepracujących, podczas gdy pozostałe 90% rodzin wspierających swoich bliskich to osoby pracujące. Dla tej grupy (liczącej ok. 2 mln. osób) nie zaplanowano działań.

    Niewłaściwa koordynacja

    Cała kwestia koordynacji usług społecznych i zdrowotnych sprowadza się do powołania do 2025 r. instytucji koordynatora w gminie oraz ustanowienia standardów usług. Nie ma wątpliwości, że wprowadzenie takiego zadania o charakterze biurokratycznym sprowadza się do scedowania na Ośrodki Pomocy Społecznej kolejnego zadania, które jak wynika z kontekstu ma być oparte na środkach finansowych w takiej wysokości jak obecnie. Naszym zdaniem, co zostało zapisane w projekcie Strategii z kwietnia 2021 r. – koordynacja działań miała być oparta o poziom regionalny (ROPS, regionalne plany, międzysektorowe platformy usług społecznych), oraz z uwagi na zróżnicowanie potrzeb – o poziom ponadlokalny oparty na Centrach Usług Społecznych (CUS). To właśnie CUS-y miały koordynować usługi realizowane przez Ośrodki Pomocy Społecznej, zakłady opieki zdrowotnej, organizacje obywatelskie i wiele innych instytucji. Niestety, w przedstawionym do prekonsultacji dokumencie przewiduje się, że w 2030 r. zaledwie w 25% gmin ma funkcjonować CUS.

    Finanse

    Istotną kwestią są finanse. Oczywiste jest, że zbudowanie źródeł finansowania wymaga czasu i przygotowania – podzielamy tę opinię. Jednak czas na stworzenie nowych źródeł finansowania opartych na montażu finansowym prywatno-samorządowo-rządowym musi zostać poprzedzony dogłębną analizą i uporządkowaniem dotychczasowych źródeł finansowania. Dziś wiele identycznych działań finansowanych jest z różnych źródeł. Brak jest również kluczowej kwestii, którą należy zdecydowanie rozstrzygnąć -finansowania publicznego działań zainicjowanych ze środków budżetu UE. Wiele cennych działań zanika po tzw. okresie trwałości, ponieważ samorząd nie jest w stanie ich utrzymać. Tymczasem źródła rządowe promują powstawanie nowych inicjatyw, zamiast wspieranie tych już istniejących.

    Marginalne potraktowanie organizacji obywatelskich

    Niepokojące jest również, marginalne potraktowanie organizacji obywatelskich jako istotnego partnera władz publicznych różnych szczebli w procesie rozwoju usług. Oczywiście wspomina się o nich, podobnie jak i o innych „ważnych partnerach”. Wydawało się, że kwestia partnerstwa publiczno-społecznego jest przez wszystkich stawiana jako jeden z warunków pozytywnych zmian uspołeczniających proces rozwoju usług społecznych i zdrowotnych. Niestety, w propozycji ministerialnej to jedynie jeden z pomniejszych elementów.

    Co dalej?

    To tylko niektóre elementy budzące niepokój. Brak konkretnych działań będzie bardzo bolesny zarówno dla polskich rodzin, samorządów, jak i budżetu państwa. Nadal jesteśmy gotowi wspólnie pracować i angażować swój czas. Nie jesteśmy płatnymi ekspertami czy podwykonawcami, ale osobami i przedstawicielami organizacji, którzy chcą pracować dla dobra wspólnego. Wierzymy, że nadal możliwe jest przygotowanie w sposób partycypacyjny, z udziałem ekspertów, Strategii odpowiadającej na wyzwania, które nas czekają.

  • Dlaczego teraz?

    Myślimy teraz, co i jak zmienić, żebyśmy potem nie musieli spędzać życia, w tym starości, w kilkusetosobowych ośrodkach, w obcym miejscu, z dala od tego co znamy.

    Idea jest taka, żeby człowiek, jeśli tego chce, mógł jak najdłużej zostać u siebie i na swoich warunkach - żeby miał możliwość wyboru co chce uczynić ze swoim życiem.

    Alternatywą dla instytucji mogą być więc mieszkania wspomagane, czy mieszkania adaptabilne lub inne formy, w których człowiek może żyć tak, jak dotychczas, korzystając z pomocy.

  • Kontakt

    Wspólnota Robocza Związków

    Organizacji Socjalnych

    ul. Oleandrów 6, domofon 66,

    00-629 Warszawa

    ul. Oleandrów 6

    00-629 Warszawa

    e-mail: wrzos@wrzos.org.pl

    Cezary Miżejewski

    e-mail: c.mizejewski@ozrss.pl

    tel. 661 659 415

    All Posts
    ×